Voorwoord bij de zesde druk V

Over de auteur XI

Lijst van geselecteerde werken XIII

Inleiding XV

Inhoudsopgave XIX

Afkortingenlijst XLIII

Deel I: Procesrechtelijk organisatierecht en materieel procesrecht

Volumen I: Inleiding en organisatie

1 De bestuursrechtelijke voorzieningen 1

  1. 1  Aard en ratio; begrippen en onderscheidingen 1
  2. 2  De ontwikkeling van het nieuwe stelsel 17
  3. 3  Historie van het Nederlands bestuursprocesrecht 18
  4. 4  De totstandkoming van de Awb 29
  5. 5  Rapport ‘Bestuur in geding’ 39
  6. 6  ‘Die Wende’ 44
  7. 7  Project- en andere ‘de-reguleringswetgeving’; Commissie-Elverding 57
  8. 8  De verdere ontwikkeling van de Algemene wet bestuursrecht
  1. 8a  Aanpassing bestuursprocesrecht 133
  2. 8b  Voorgeschiedenis: de afbraak ingezet: voorstellen Raad vanState en vanuit de rechtspraak 133
  3. 8c  De afbraak voltooid: de Wet aanpassing bestuursprocesrecht 141
  1. 9  Soorten bestuursrechtelijke voorzieningen 153
  2. 10  Bezwaar en administratief beroep 153
  3. 11  Algemeen 154
  4. 12  Bezwaar 158
  5. 13  Rechtstreeks beroep op de rechter 169

99

XIX

INHOUDSOPGAVE

  1. 14  Administratief beroep 184
  2. 15  Bestuursrechtspraak 187
  3. 16  Onafhankelijke en onpartijdige rechters 187
  4. 17  De gewone rechter 189
  5. 18  De bestuursrechtelijke sector van de rechtbank 191
  6. 19  De belastingrechter 191
  7. 20  De verkeersrechter 191
  8. 21  Overige gevallen 192
  9. 22  Anders dan als ‘administratieve rechter’ 192
  10. 23  Speciale bestuursrechters 194
  11. 24  De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABR) 194
  12. 25  De Centrale Raad van Beroep (CRvB) 195
  13. 26  Het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) 195
  14. 27  Andere speciale instanties 196
  15. 28  Rechtmatigheidstoetsing 199
  16. 29  Openbaarheid van behandeling en uitspraak 201
  17. 30  ‘Fair trial’ 203
  18. 31  Beslechting geschil tussen partijen 203
  19. 32  Het geschil finaal beslechtend 206
  20. 33  Evaluatie van de bestuursrechtspraak en kritiek 209
  21. 34  Alternatief voor de huidige bestuursrechtspraak 225
  22. 35  Grondtrekken van het bestuursrechtelijke proces 230
  23. 36  De uitoefening van openbaar gezag als grondslag van het geschil 232
  24. 37  Betrokkenheid van zowel algemeen als bijzonder belang 233
  25. 38  Specifieke bevoegdheids- en ontvankelijkheidsbelemmeringen 234
  26. 39  Enkelvoudigheid van het voorwerp van geschil 235
  27. 40  Contradictoir met inquisitoire elementen 237
  28. 41  Aanvulling door de burgerlijke rechter en Europese invloeden 239
  29. 42  Bevoegdheidsverdeling tussen bestuursrechter en burgerlijkerechter 239
  30. 43  Bevoegdheid 241
  31. 44  Ontvankelijkheid 243
  32. 45  Bindende kracht oordeel bijzondere instantie 246
  33. 46  Hernieuwde discussie over de bevoegde rechter 250
  34. 47  Balans 254
  35. 48  Verdragsrechtelijke correcties 260
  36. 49  EVRM 265
  37. 50  Hof van Justitie EG 272
  38. 51  Balans en (sombere) verwachting 277

XX

  1. 52  Nationale ombudsman en andere klacht- en toezichtmogelijkheden 281
  2. 53  Nationale ombudsman en andere klachtprocedures 282
  3. 54  De ontwikkeling van het klachtinstituut 282
  4. 55  Interne klachtprocedures 294
  5. 56  Externe klachtprocedures 299
  6. 57  Beperktheid klachtprocedures 312
  7. 58  Preventief en repressief toezicht 314
  8. 59  Toezichtvormen 314
  9. 60  Preventief toezicht 317
  10. 61  Repressief toezicht 319
  11. 62  Europees Handvest lokale autonomie 326
  12. 63  Toenemende centralisatie en nieuwe toezichtvormen 327
  13. 64  Petitierecht 350
  14. 65  Wegwijzer in (rechts)beschermingsland 351
  15. 66  Buitengerechtelijke geschiloplossing 358
  16. 67  Rechtsbijstands- en aansprakelijkheidsverzekeringen 378
  17. 68  Rechtsbijstandsverzekeringen 379
  18. 69  Aansprakelijkheidsverzekeringen 392

2 Bestuursprocesrecht 403

  1. 70  Inhoud en ratio 403
  2. 71  Kenbronnen en geldingsbronnen van (bestuursproces)recht;hiërarchie 406
  1. 71a  Geldingsbronnen van (bestuursproces)recht 407
  2. 71b  Kenbronnen 411
  1. 72  Hiërarchie van bronnen: internationaal recht 413
  2. 73  Hiërarchie van bronnen: de Grondwet 418
  3. 74  Organieke en algemene wetgeving 421
  4. 75  Specifieke wetgeving voor het bestuursprocesrecht 422
  5. 76  De Algemene wet bestuursrecht 422
  6. 77  Afwijking en aanvulling van de Awb 427
  7. 78  Bijzondere wetten 435
  8. 79  De Vreemdelingenwet 2000 435
  9. 80  Milieuwetgeving en Wet ruimtelijke ordening; Wabo 442
  10. 81  Gemeentewet 446
  11. 82  Provinciewet 446
  12. 83  Algemene wet inzake rijksbelastingen 447
  13. 84  Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften 448

INHOUDSOPGAVE

XXI

INHOUDSOPGAVE

  1. 85  Andere bijzondere wetgeving 448
  2. 86  Jurisprudentie 449
  3. 87  Wetenschap 452
  4. 88  Procespraktijk en procesbeginselen 454
  5. 89  Procespraktijk 455
  6. 90  Pseudo-procesrecht 455
  7. 91  Procesregelingen 457
  8. 92  Griffierspraktijken 479
  9. 93  Procesbeginselen 485

93a Het voorschrift als enige bron onder Awb en ABR; het Neolegisme 501

3 Bestuursrechtelijke instanties 507

  1. 94  Diversiteit aan instanties 507
  2. 95  Bezwaar en administratief beroep 508
  3. 96  Algemeen; mandaat en delegatie 508
  4. 97  De Kroon? 512
  5. 98  De Colleges van Gedeputeerde Staten en van Burgemeester enWethouders 513
  6. 99  Provinciale staten en de gemeenteraad 515
  7. 100  Overige organen 517
  8. 101  Commissies 519
  9. 102  Afdeling voor de geschillen van bestuur van de Raad van State 521
  10. 103  Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken 521
  11. 104  Interne commissies voor bezwaar en beroep 522
  12. 105  Externe bezwaar- en beroepscommissies 527
  13. 106  De bestuursrechtelijke gerechten 529
  14. 107  Inrichting 529
  15. 108  Bestuur en beheer; Raad voor de rechtspraak 530
  16. 109  De rechterlijke macht als bestuursrechter 536
  17. 110  De bestuursrechtelijke sector van de rechtbank 541
  18. 111  De belastingrechter 550
  19. 112  De verkeersrechter 561

112a De milieurechter 573

  1. 113  Speciale bestuursrechters 578
  2. 114  Afdeling bestuursrechtspraak 578
  3. 115  Centrale Raad van Beroep 604
  4. 116  College van Beroep voor het bedrijfsleven 610
  5. 117  Benoembaarheid en benoeming 619

XXII

  1. 118  Rechtspositieregeling 633
  2. 119  Rechten en verplichtingen rechters bij functievervulling 636
  3. 120  Algemene geheimhouding 636
  4. 121  Geheim van raadkamer 636
  5. 122  Verbod onderhands contact met partijen 637
  6. 123  Sancties 638
  7. 124  Klachtprocedures 639
  8. 125  Taakuitoefening 644
  9. 126  Enkelvoudige en meervoudige kamers 644
  10. 127  Wraking en verschoning 663
  11. 128  Niet met rechtspraak belast personeel 702
  12. 129  Decorum 703
  13. 130  De kwaliteit van de bestuursrechtspraak 704

4 Partijen 711

  1. 131  Entiteiten in het bestuursprocesrecht 711
  2. 132  Twee of meer partijen 718
  3. 133  Het zich verwerende orgaan 727
  4. 134  De beroepsgerechtigde 757
  5. 135  De grondslag van het beroepsrecht 758
  6. 136  Categorieën van belanghebbenden 788
  7. 137  De geadresseerde van het besluit 795
  8. 138  Overige individuele subjectieve belanghebbenden 800
  9. 139  Categoriaal belanghebbenden 819
  10. 140  Bestuursorganen, opkomend voor aan hen toevertrouwdebelangen 831
  11. 141  Ambtelijk beroep, ‘amicus curiae’ en verdere verwurgingen 837
  12. 142  Belang 840
  13. 143  Belang bij besluit 841
  14. 144  Rechtens te beschermen belang 844
  15. 145  Belang en specialiteitsbeginsel 847
  16. 146  Persoonlijk of eigen belang 862
  17. 147  Individueel belang 866
  18. 148  Rechtstreeks belang 869
  19. 149  Geen afgeleid belang 878
  20. 150  Procesbelang 883
  21. 151  Rechtstreeks belang bij een proces 885
  22. 152  Direct procesbelang 889

INHOUDSOPGAVE

XXIII

INHOUDSOPGAVE

  1. 153  Ontbreken en verlies van procesbelang 891
  2. 154  Gering nadeel 922
  3. 155  Jurisprudentie 924
  4. 156  Rechtsopvolging 927
  5. 157  Overdraagbaarheid van belang 928
  6. 158  Opvolging in recht of belang? 931
  7. 159  Opvolging in procesbelang? 939
  8. 160  Zaakwaarneming 945
  9. 161  Vertegenwoordiging en bijstand 946
  10. 162  Wettelijke vertegenwoordiging 948
  11. 163  Wettelijke vertegenwoordiging van natuurlijke personen 950
  12. 164  Wettelijke en statutaire vertegenwoordiging van rechtspersonen 952
  13. 165  Wettelijke vertegenwoordiging van bestuursorganen 958
  14. 166  Vrijwillige vertegenwoordiging en bijstand 959

Geraadpleegde literatuur 983

XXIV